Uyku, gün içinde yorulan vücudun kendini onardığı ve yenilediği dönemdir. Bu onarım için düzenli solunum ve yeterli oksijen şarttır. Uyku iki ana evreden oluşur:

• REM uykusu: Nabız ve tansiyonun arttığı, solunumun hızlandığı, rüyaların görüldüğü dönem
• Non-REM uykusu: Daha sakin ve derin uyku dönemidir

Tıkayıcı uyku apnesi (Obstrüktif Uyku Apnesi) ise uykuda solunumun en az 10 saniye durması durumudur. Bu durumu kısa süreli uyanmalar (arousal) takip eder. Apneler arttıkça uyku bölünür; kişi sabah dinlenmeden, yorgun ve sersem kalkar.

Uyku Apnesi Yaşam Kalitesini Nasıl Etkiler?

Uykuda oksijen alamamak, başta beyin olmak üzere tüm vücudu etkiler. Solunum kasları sürekli “daha fazla çalışmak” zorunda kaldığı için kişi:

• Sabah yorgun, konsantrasyonu bozuk uyanabilir
• Gün içinde uyuklama ve performans düşüşü yaşayabilir
• Karar verme ve odaklanma zorlaşabilir
• Huzursuzluk, isteksizlik, iş/okul veriminde azalma görülebilir
• Trafik kazası riskinde artış olabilir

Uzun vadede ise yüksek tansiyon, kalp-damar hastalıkları ve akciğer problemlerinin kötüleşmesine veya ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir.

Horlama ve Uyku Apnesi Neden Olur?

Horlama, uykuda solunum havasının sesli/gürültülü geçmesidir. En temel mekanizma; burun ucundan akciğerlere kadar olan hava yolunda daralma veya tıkanıklık oluşmasıdır. En sık ve en önemli nedenlerden biri burun tıkanıklığıdır.

Burun kaynaklı nedenler

• Septum deviasyonu (burun kemiği eğriliği)
• Alt konka büyümesi (konka hipertrofisi)
• Konka bülloza
• Alerjik rinit
• Vazomotor rinit
• Septum delikleri
• Ameliyat/travma sonrası yapışıklıklar (sineşi)
• Burun valv yetersizliği (nefes alırken burun kanatlarının kapanması)
• Viral/bakteriyel rinitler
• Burun polipleri
• Burun iyi/kötü huylu tümörleri
• Geniz eti büyümesi (adenoid)
• Geniz bölgesi tümörleri

Boğaz, damak ve çevre dokulara bağlı nedenler

• Yumuşak damak ve küçük dil (uvula) büyümesi/sarkması
• Büyük bademcikler
• Dil kökünün büyük olması
• Aşırı kilo ile boyun bölgesinde doku artışı ve hava yoluna baskı
• Çene yapısı bozuklukları (alt çenenin geride/küçük olması gibi)
• Boğaz bölgesindeki iyi/kötü huylu tümörler

Tanı ve Değerlendirme Nasıl Yapılır?

Horlama ve uyku apnesinde en doğru yaklaşım; detaylı KBB muayenesi ile hava yolunu daraltan noktaları saptamaktır.

• Endoskopik muayene ile burun ve geniz bölgesi ayrıntılı değerlendirilir
• Gerekirse radyolojik incelemeler (BT/MR) istenebilir
• Uyku apnesinin şiddetini objektif ölçmek için Polisomnografi (Uyku Testi) yapılır. Bu testte uyku sırasında solunum, oksijen düzeyi, kalp ritmi, beyin dalgaları ve apne/hipopne indeksleri ölçülür.

Horlama ve Uyku Apnesi Tedavisi

Tedavinin hedefi; tıkanıklığa neden olan faktörü ortadan kaldırmak ve uyku sırasında hava yolunu açık tutmaktır. Tedavi planı kişiye göre değişir.

Yaşam tarzı ve destekleyici önlemler

• İdeal kiloya yaklaşmak
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Burun tıkanıklığına neden olan alerji vb. durumları kontrol altına almak

Tıbbi ve cerrahi seçenekler (KBB yaklaşımı)

Tıkanıklığın yerine göre farklı müdahaleler planlanabilir:

• Septoplasti (deviasyon ameliyatı)
• Konka küçültme (radyofrekans veya cerrahi)
• Burun yapışıklıklarının düzeltilmesi
• Burun valvi düzeltici cerrahiler
• Geniz eti ameliyatı
• Yumuşak damak/uvula için radyofrekans veya cerrahi küçültme/germe teknikleri
• Bademcik ameliyatı (hava yolunu tıkıyorsa)
• Dil kökü küçültücü girişimler (uygun hastalarda)

CPAP tedavisi

CPAP, uyku sırasında maske ile pozitif basınçlı hava vererek hava yolunu açık tutan en etkili yöntemlerden biridir. Ancak bazı hastalarda maske uyumu ve cihazla uyuma alışkanlığı zor olabilir; bu nedenle hasta uyumu değişkendir.

Çocuklarda Horlama ve Uyku Apnesi

Çocukluk çağında beyin ve büyüme-gelişme için oksijen ve kaliteli uyku çok kritiktir. Çocukların uykusunda REM oranı daha yüksektir ve bu dönemde apneye eğilim artabilir.

Çocuklarda horlama/apnenin en sık nedeni:

• Bademcik ve geniz eti büyümesi

Çocuklarda şu sorunlara yol açabilir:

• Dikkat eksikliği, hiperaktivite
• Hırçınlık, uyumsuzluk, davranış problemleri
• Okul başarısında düşüş
• Öğrenme/algılama güçlüğü
• Diş gıcırdatma, gece alt ıslatma

Bu nedenle “çocuk horluyor ama geçer” diye beklemek yerine, özellikle sürekli horlama, uykuda nefes durması, gündüz uyuklama/odak problemi gibi bulgular varsa değerlendirme önemlidir.